आज ज्या आकाशगंगेत अब्जावधी नवीन तारे जन्म घेत आहेत...
तीच आकाशगंगा एक दिवस पूर्णपणे शांत होऊ शकते!
विश्वातही "वृद्धत्व" येते, हे ऐकून आश्चर्य वाटेल. पण ही गोष्ट माणसांप्रमाणे नसून, ताऱ्यांच्या जन्माशी जोडलेली आहे.
आकाशगंगा जिवंत आहे की "मृत", हे तिच्या आकारावरून नाही, तर ती नवीन तारे तयार करते की नाही यावर ठरते.
पण इथे एक मोठे रहस्य आहे...
तारे तयार होण्यासाठी नेमके काय लागते?
आपल्याला सहज वाटेल, जास्त उष्णता म्हणजे जास्त ऊर्जा आणि त्यामुळे नवीन तारे तयार होत असतील.
पण विज्ञान अगदी उलटे सांगते.
नवीन ताऱ्यांचा जन्म होण्यासाठी वायू अतिशय थंड असावा लागतो.
थंड वायू हळूहळू एकत्र येतो. गुरुत्वाकर्षण त्याला अधिकाधिक दाट बनवते आणि लाखो वर्षांनंतर त्याच वायूपासून नवीन ताऱ्याचा जन्म होतो.
पण जर तोच वायू खूप गरम झाला...
तर त्यातील कण इतक्या वेगाने इकडे-तिकडे फिरतात की गुरुत्वाकर्षण त्यांना एकत्र बांधूच शकत नाही.
आणि तिथेच नवीन ताऱ्यांची निर्मिती थांबते.
मग हा वायू गरम कोण करतो?
याचे एक महत्त्वाचे उत्तर म्हणजे...
आकाशगंगेच्या मध्यभागी लपलेले अतिभव्य कृष्णविवर!
त्याच्या भोवती निर्माण होणारी प्रचंड ऊर्जा आणि अवकाशात झेपावणारे जेट्स आकाशगंगेतील वायू गरम करू शकतात. काही वेळा हा वायू आकाशगंगेबाहेरही फेकला जातो.
म्हणजे नवीन ताऱ्यांसाठी लागणारा "कच्चा माल"च संपून जातो.
यामुळे हळूहळू संपूर्ण आकाशगंगा शांत होऊ लागते.
शास्त्रज्ञ अशा आकाशगंगेला एक विशेष नाव देतात...
"Red and Dead" — म्हणजे "लाल आणि मृत".
हे नाव का?
कारण ज्या आकाशगंगेत नवीन, उष्ण आणि निळसर तारे जन्माला येतात ती आकाशगंगा निळसर दिसते.
पण जेव्हा नवीन ताऱ्यांची निर्मिती थांबते, तेव्हा फक्त जुने, थंड होत चाललेले लालसर तारे उरतात.
संपूर्ण आकाशगंगेचा रंगच बदलू लागतो!
पण कथा इथे संपत नाही...
शास्त्रज्ञांना आता असे संकेत मिळत आहेत की काही "मृत" आकाशगंगा पुन्हा जिवंत होऊ शकतात!
जर त्यांना पुन्हा भरपूर थंड वायू मिळाला, तर लाखो वर्षांनंतर त्यामध्ये नव्या ताऱ्यांचा जन्म पुन्हा सुरू होऊ शकतो.
म्हणजेच विश्वातही दुसरी संधी असते!
मग आता सर्वांत मोठा प्रश्न...
कृष्णविवर नेहमीच ताऱ्यांचा जन्म थांबवते का?
की काही वेळा तेच नवीन ताऱ्यांच्या जन्मालाही मदत करते?
याचे उत्तर अजूनही संशोधनातून शोधले जात आहे... आणि पुढील भागात आपण हे आश्चर्यकारक रहस्य उलगडणार आहोत.
तुमच्या मते, विश्वातील सर्वांत मोठी ताकद कोणती—जीवन निर्माण करणारी की जीवन थांबवणारी?
©संतोष कारखानीस
No comments:
Post a Comment