पडद्यामागचं सोशल मीडिया : भाग १ एका पोस्टने एवढा गोंधळ का उडाला?

सोशल मीडियामागे माणूस असतो की मशीन?

रात्री तुम्ही Facebook वर एक पोस्ट लिहिता.
"Post" हे बटण दाबता...
आणि मोबाईल बाजूला ठेवून झोपता.
सकाळी उठल्यावर पाहता...
हजारो लोकांनी ती पोस्ट पाहिलेली असते.
काहींनी Like केलेली असते.
काहींनी Share केलेली असते.
काहींनी Comment केलेली असते.

हे सगळं घडत असताना...
रात्रभर तुमच्या पोस्ट पाठविणारा, पोस्ट किती आणि कोणत्या लोकांना दिसेल हे ठरविणारा  "माणूस" कोण होता?
थोडा विचार करा...
खरंच कोण?...

उत्तर ऐकून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल.
तुमच्या पोस्टवर काम करणारा हा "माणूस"...
माणूसच नव्हता! ...

काही दिवसांपूर्वी अशीच एक घटना घडली.
भारताच्या पंतप्रधानांची एक पोस्ट भारतात दिसेनाशी झाली.
Meta ने नंतर सांगितलं...
"Technical Error."
ही चूक कशी झाली, याची तपासणी संबंधित यंत्रणा करतील.
पण त्या घटनेने माझ्या मनात एक वेगळाच प्रश्न निर्माण केला.
Facebook वर नेमकं निर्णय घेतं तरी कोण? ...

आपल्याला सहज वाटतं...
कुठेतरी एखाद्या मोठ्या ऑफिसमध्ये हजारो कर्मचारी बसले असतील.
प्रत्येक पोस्ट वाचत असतील.
आणि मग ठरवत असतील...
"ही पोस्ट दाखवा."
"ही थांबवा."पण वास्तव तसं नाही.

चला, एक छोटा प्रयोग करूया.
समजा उद्या सकाळी भारतातील प्रत्येक पोस्ट ऑफिसमध्ये मिळून...
फक्त एक लाख नाही...
एक कोटी नाही...
तर शंभर कोटी पोस्टकार्ड  आली.

आता सांगा...
पोस्टमन प्रत्येक पोस्टकार्ड वाचेल का?

नाही.
तो फक्त पत्ता पाहील.
आणि योग्य दिशेने पाठवेल.

त्याला प्रत्येक पत्रामागची कथा माहीत नसते.
त्याचं काम असतं...
नियम पाळणं.

Facebook देखील अगदी असंच काम करतं.
फरक इतकाच...
इथे पत्रांऐवजी येतात पोस्ट.
फोटो.
व्हिडिओ.
कमेंट्स.
रिल्स.

आणि त्यांची संख्या एवढी प्रचंड असते...
की जगातील कोणतीही कंपनी प्रत्येक पोस्ट माणसाकडून तपासूच शकत नाही.

म्हणून Facebook ने एक "डिजिटल पोस्टमन" तयार केला.
त्याचं नाव आहे...
Artificial Intelligence.
म्हणजेच...
AI.

पण इथे एक गोष्ट लक्षात घ्या.
AI तुमची पोस्ट "समजून" घेत नाही.
तो तुमच्यासारखा विचारही करत नाही.
तो फक्त त्याला शिकवलेले नियम पाळतो.
जसा पोस्टमन फक्त पत्ता पाहतो...
तसाच AI काही ठराविक गोष्टी पाहतो...
आणि निर्णय घेतो.
म्हणूनच...कधी कधी...
तो चुकीचाही ठरू शकतो.

आजची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट ही नाही की एखादी पोस्ट का थांबली.
महत्त्वाची गोष्ट ही आहे...
की Facebook वरील बहुतेक निर्णय माणूस घेतच नाही!
हे काम मशीन करतं.

पण...
इथेच या मालिकेचं सर्वात मोठं रहस्य सुरू होतं.
मशीन स्वतः विचार करत नाही...
मग ते निर्णय घेतं कसं?
आणि त्याला "बरोबर" आणि "चूक" शिकवतं कोण?

याच प्रश्नाचं उत्तर मिळालं...
तर Facebook, Instagram, YouTube आणि जवळजवळ संपूर्ण डिजिटल जगाकडे पाहण्याची तुमची दृष्टी कायमची बदलेल.

ते उलगडूया पुढील भागात...
भाग २ : मशीन निर्णय घेतं... पण त्याला विचार करायला शिकवतं कोण?

क्रमशः...

तुमच्या मते, आपण रोज वापरत असलेल्या सोशल मीडियामध्ये माणसापेक्षा मशीनवर जास्त विश्वास ठेवला जातो, ही गोष्ट तुम्हाला आश्चर्यकारक वाटते का?

©संतोष कारखानीस

#Facebook #ArtificialIntelligence #Algorithm #DigitalTechnology #सोशलमीडिया