पडद्यामागचं सोशल मीडिया भाग ४ : Facebook ला तुमच्याबद्दल इतकं कसं माहीत असतं?

 तुम्ही Facebook ला माहिती देता... की Facebook स्वतः शिकत जातं?

मागील भागात आपण पाहिलं की AI स्वतः निर्णय घेत नाही. तो त्याला शिकवलेल्या नियमांनुसार काम करतो. पण त्याच्यासमोर आणखी एक मोठा प्रश्न असतो. लाखो पोस्टपैकी कोणती पोस्ट कोणाला दाखवायची?

याचं उत्तर शोधण्यासाठी Facebook ला तुमच्याबद्दल काहीतरी माहीत असलं पाहिजे. पण इथेच बहुतेक लोकांचा एक गैरसमज असतो. त्यांना वाटतं, Facebook कडे फक्त आपलं नाव, मोबाईल नंबर आणि वाढदिवस एवढीच माहिती असते. प्रत्यक्षात चित्र खूप वेगळं आहे.

चला, आपल्या रोजच्या आयुष्यातलं एक उदाहरण पाहूया. समजा, तुम्ही रोज एका चहाच्या टपरीवर जाता. पहिल्या दिवशी चहावाला विचारतो, "साखर किती?" दुसऱ्या दिवशीही तो विचारतो. पण दहाव्या दिवशी तो काहीही न विचारता कमी साखरेचा चहा तुमच्यासमोर ठेवतो.

त्याने तुमच्याकडून कोणताही फॉर्म भरून घेतलेला नसतो. तुमचा मोबाईल नंबरही त्याच्याकडे नसतो. पण रोजच्या निरीक्षणातून त्याने तुमची सवय ओळखलेली असते. तो तुमच्याबद्दल शिकला असतो.

Facebook चा AI याच पद्धतीने शिकतो. तुम्ही कोणत्या पोस्टवर जास्त वेळ थांबता, कोणते व्हिडिओ पूर्ण पाहता, कोणत्या पोस्ट लगेच पुढे सरकवता आणि कोणत्या विषयांवर प्रतिक्रिया देता, याची तो नोंद ठेवत राहतो. या सगळ्या माहितीला एकत्रितपणे म्हणतात — Data.

Data म्हणजे फक्त नाव, पत्ता किंवा मोबाईल नंबर नाही. तुमच्या प्रत्येक क्लिकमधून, प्रत्येक Like मधून, प्रत्येक Share मधून आणि एखाद्या पोस्टवर घालवलेल्या प्रत्येक सेकंदातूनही Data तयार होत असतो. म्हणजे तुम्ही काही लिहिलं नाही, तरी तुमचं वागणंच तुमच्याबद्दल खूप काही सांगत असतं.

आता एक रंजक गोष्ट लक्षात घ्या. दोन मित्र शेजारी बसून एकाच वेळी Facebook उघडतात. पण दोघांच्याही स्क्रीनवर वेगळ्या पोस्ट दिसतात. असं का?

कारण Facebook सर्वांना सारखं जग दाखवत नाही. तो प्रत्येक व्यक्तीसाठी वेगळं Facebook तयार करतो. तुमच्या आवडी, तुमच्या सवयी आणि तुमच्या पूर्वीच्या वागण्यावरून तो अंदाज बांधतो की पुढे तुम्हाला काय आवडेल.

इथेच सोशल मीडियाची खरी ताकद सुरू होते. तुम्ही जे पाहता, त्यावरून तुमची आवड तयार होत नाही. अनेकदा तुमची आधीची आवड अधिकाधिक मजबूत केली जाते. म्हणूनच दोन व्यक्तींना एकाच घटनेबद्दल पूर्णपणे वेगवेगळी चित्रं दिसू शकतात.

"Facebook तुमचं व्यक्तिमत्त्व तयार करत नाही... पण तुमच्या सवयींना सतत खतपाणी घालत राहतो."

पण अजून एक रहस्य उलगडायचं बाकी आहे. Facebook ला तुमच्या आवडी समजल्या, हे ठीक. पण लाखो पोस्टमधून सर्वात आधी कोणती पोस्ट दाखवायची, दुसरी कोणती आणि शेवटी कोणती? हा निर्णय कोण घेतं?

याच प्रश्नाचं उत्तर समजलं, तर Facebook चं सर्वात शक्तिशाली तंत्रज्ञान आपल्या समोर उभं राहील.

क्रमशः...

भाग ५ : तुमच्या News Feed चा अदृश्य संपादक कोण? — Facebook तुमच्या स्क्रीनवर काय दाखवायचं हे कसं ठरवतं?

तुमच्या मते, Facebook ला तुमच्याबद्दल जास्त माहिती तुमच्या प्रोफाइलमधून मिळते... की तुमच्या रोजच्या वागण्यातून?

©संतोष कारखानीस

#Facebook #ArtificialIntelligence #Data #DigitalTechnology #सोशलमीडिया